सिर्जना सिंह : परीक्षामा विरासतको राजनीति

नेपाली राजनीतिमा लौहपुरुषको उपाधि पाएका नेता गणेशमान सिंहको परिवारको सदस्य हुन् सिर्जना सिंह । गोरखा बजारमा जन्मिएकी उनी २०४२ सालमा गणेशमानका छोरा प्रकाशमान सिंहसँग विवाह गरेर सिंह परिवारमा प्रवेश गरेकी हुन् ।

उनले सासु मंगलादेवी सिंहको विराशत पछ्याउँदै नेपाल महिला संघको राजनीतिमा जोडिइन् । उनको राजनीतिक संघर्षको यात्रा भने गोरखाबाटै सुरु गरेकी थिइन् । २०३३ सालमा नेपाली कांग्रेसको सदस्यता पाएकी उनी २०३६ मा गोरखा जिल्ला महिला संघकी सभापति बनेकी थिइन् ।

२०३५ देखि २०३८ सालसम्म महाबौद्ध क्याम्पसको इकाइ सभापति बनिन् । बीपी कोइरालाको स्वास्थ्य उपचारका लागि चन्दा संकलन गर्ने क्रममा २०३७ सालमा उनी गिरफ्तारीमा परेकी थिइन् । महिलाका तर्फबाट २०३६ सालमा बहुदलीय प्रचार प्रसार समितिको गोरखा जिल्ला अध्यक्ष बनिन् ।

२०३९ सालमा सिर्जना सिंह शंकरदेव क्याम्पसको स्ववियु कोषाध्यक्षमा निर्वाचित भइन् । त्योबेला हालकी ऊर्जामन्त्री पम्फा भुसाल उनको प्रतिद्वन्दी थिइन् । पछि उनले त्रिचन्द्र क्याम्पसबाट समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरिन् ।

नेपालको एक सुप्रसिद्ध राजनीतिक परिवारमा भित्रिएपछि उनको राजनीतिक सक्रियता घट्यो । परिवारका सबै राजनीतिमा थिए । विवाह पश्चात् आफ्नो भने सक्रिय राजनीतिमा कमी आएको सिंह स्वीकार गर्छिन् ।

ससुरा गणेशमान सिंह, सासु मंगलादेवी सिंह र पति प्रकाशमान सिंहलाई पञ्चायती व्यवस्था विरुद्वको आन्दोलनमा अधिकत्तम समय दिन सक्ने पारिवारिक वातावरण आफूले बनाएको उनी बताउँछिन् । आफू चाहिँ महिला संघको सल्लाहकारको रूपमा राजनीतिमा जोडिइरहेको उनले प्रष्टोक्ति छ ।

काठमाडौंको मेयरमा टिकट पाउनुमा सिंह परिवारको सदस्य मात्र नभएर आफ्नै राजनीतिक योगदानको पनि भूमिका भएको उनको तर्क छ । उनी भन्छिन्, ‘यो देशमा प्रजातन्त्र ल्याउन, महिलाहरुको उत्थान गर्न मैले संघर्ष गरेकी छु ।’
‘जनआन्दोलन सफल भइसकेपछि महिला संघको माध्यमबाट धेरै ठाउँमा हेल्थ क्याम्प सञ्चालन गरें’ उनी भन्छिन्, ‘सशक्तीकरणमार्फत महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउन थुप्रै काम गरेँ । महिला संघको स्वास्थ्य संयोजक भएर २०५३ सालसम्म काम गरिरहें ।’

उनी २०५४ सालदेखि निरन्तर महिला संघ, काठमाडौं जिल्ला समितिको सल्लाहकार छिन् । कांग्रेसको ११औं महाधिवेशनमा प्रतिनिधि बनेकी सिंह १२औं र १३औं महाधिवेशनमा प्रतिनिधि भइनन् । १४औं महाधिवेशनमा भने काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ७ बाट निर्विरोध महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन भइन् ।

विरासतको राजनीति

काठमाडौंको मेयरमा टिकट पाउनुमा सिंह परिवारको सदस्य मात्र नभएर आफ्नै राजनीतिक योगदानको पनि भूमिका भएको उनको तर्क छ । उनी भन्छिन्, ‘यो देशमा प्रजातन्त्र ल्याउन, महिलाहरुको उत्थान गर्न मैले संघर्ष गरेकी छु ।’

उनको तर्क जेजस्तो भए पनि पछिल्ला दशकहरूमा दक्षिण एसियामा विरासतको राजनीति अप्ठ्यारोमा छ । भारतमा विरासतको राजनीति निरन्तर कमजोर बनिरहेको छ । यो प्रतिकूलताको परीक्षामा सिंहले आफूलाई उभ्याउनु पर्नेछ ।

‘मलाई भोट दिनुस्, यहाँहरुले सोचेको, खोजेको जस्तै काठमाडौं म बनाउँछु । स्वच्छ हराभरा काठमाडौं बनाउँछु, सामाजिक सुरक्षा दिन्छु । मेरो नाम आफ्नो कर्मले देखाउँछु÷चिनाउँछु,’ उनको प्रतिवद्धता छ । विश्व सम्पदा सूचिमा परेको यस सहरलाई पर्यटकीय गन्तव्यको स्थल बनाउने योजना सिंहको छ ।

गत निर्वाचनको अंकगणित पनि उनका लागि प्रतिकूल देखिन्छ, जसमा एमालेका प्रत्याशीले ६४ हजार ९१३ मत ल्याउँदा कांग्रेस नेतृत्वको गठबन्धन झण्डै १० हजार मतले पछाडि परेको थियो ।

एमाले र राप्रपा विभाजनले भने उनलाई केही राहत दिन सक्छ । साथमा, स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन शाह र विवेकशील साझा पार्टीकी उम्मेदवार समिक्षा बास्कोटाले ल्याउने मतको आकारले पनि उनको विजय–पराजयलाई प्रभावित गर्नेछ । अनलाइनदबरबाट